Vào khoảng năm 1997 trở đi, những người thích xem băng nhạc Thúy Nga Paris, đều rất thích thú khi thấy xuất hiện trên sân khấu một người nghệ sĩ tóc dài, mặc áo dài khăn đóng, chơi đàn bầu rất điêu luyện…

Cây đàn chỉ có một dây, nhưng với ngón tay tài tình của ông đã rung lên những giai điệu âm nhạc du dương lạ thường. Người nghệ sĩ đó chính là Phạm Đức Thành, người đã đoạt giải thưởng về đàn bầu toàn quốc trong kỳ thi các loại đàn cổ truyền Việt Nam năm 1985.

Tiếng đàn bầu của Phạm Đức Thành rất khác biệt, vừa nghệ thuật lại vừa giải trí, đủ khiến người ta đắm chìm trong những âm thanh mộc mạc, da diết, luyến lưu lại đủ làm người ta hân hoan, sung sướng khi kết hợp với dàn nhạc, với âm nhạc hiện đại.

Nghệ sĩ Đức Thành biểu diễn ca khúc 999 Đóa Hồng tại Trung Quốc

Nghệ sĩ Phạm Đức Thành sinh năm 1956 tại thôn Đoan Bình, xã Gia Phú, huyện Gia Viễn, tỉnh Ninh Bình. Tuy đó là một vùng quanh năm nước lụt đồng chua, nhưng rất thịnh về chèo cổ, chầu văn và lên đồng. Môi trường đó đã tác động không ít đến sự say mê âm nhạc dân tộc của ông. Tuy không xuất thân từ gia đình nghệ sĩ, nhưng Đức Thành cho rằng ông đã chịu nhiều ảnh hưởng về nhạc dân tộc khi còn nằm trong bụng mẹ. Trong thời gian này, mẹ ông thường xuyên nghe những đĩa nhạc cổ, phát ra từ một máy hát đĩa lên dây cót đến nỗi thuộc nằm lòng nhiều nhạc phẩm dân ca.

Nghệ sĩ Đức Thành đã tập làm quen với trống chèo ngay từ khi mới lên 4. Được gia đình khuyến khích, mới lên 5, ông tiếp tục làm quen với đàn Mandolin, sau đó là đàn Bầu, rồi đàn Nhị…

Cuối cùng chọn cho mình chiếc đàn Bầu để gắn liền với sự nghiệp, ông chia sẻ lý do như sau:

“Tôi sinh ra ở một vùng quê, ở miền Bắc Việt nam nên xung quanh là những cánh đồng lúa và những cái điệu hát chèo cổ. Chính những cái yếu tố đó đã làm cho tôi giống như mình sống trong một cái dòng nước về dân tộc.

Vì vậy khi mà trưởng thành thì tôi thấy là nhạc dân tộc rất là gần gũi, không thể thiếu được với người dân quê ở Việt Nam. Thế là tôi đã theo nhạc dân tộc ngay từ lúc nhỏ….”

Thưởng thức tiếng đàn bầu Đức Thành

Vì nhà có một mình ông là con trai, dưới còn hai em, nên ông được bố mẹ chăm sóc và giữ không cho đi đâu. Mặc dù biết con trai có năng khiếu về âm nhạc nhưng cha mẹ ông quyết giữ con bên mình. Sau khi học xong phổ thông, khi mới 18 tuổi, nghệ sĩ Đức Thành xin phép gia đình để lên thành phố lập nghiệp và được bố mẹ đồng ý với lời nhắn nhủ con phải thành công.

Cuộc đời hoạt động về nghệ thuật của Đức Thành bắt đầu từ khi đến với Nhà Hát Chèo Hà Nội năm 1974. Sau 4 năm vừa học vừa trình diễn đàn bầu và một số nhạc cụ cổ truyền khác, ông tốt nghiệp hạng ưu của chương trình trung cấp âm nhạc. Từ đó Đức Thành bắt đầu nghiên cứu nhiều về nhạc tây phương, ngoài ra ông còn tìm cách khai thác khả năng của cây đàn bầu đã gắn bó với cuộc đời ông bấy lâu.

Khi sử dụng đàn bầu vào các loại nhạc của từng miền, nghệ sĩ Đức Thành đã dày công nghiên cứu để tạo cho mình được một nghệ thuật thẩm âm chính xác, đồng thời ông cũng tìm hiểu sâu xa về từng loại nhạc, nắm vững luật về cao độ và trường độ.

Ngoài khả năng chính là diễn tả âm thanh bằng nhạc, Đức Thành cho biết đàn bầu còn có nhiều khả năng diễn đạt âm thanh độc đáo khác khi được sử dụng trong cải lương. Để diễn tả tâm trạng buồn sầu, ai oán, có lẽ là không một nhạc cụ cổ truyền nào có khả năng diễn tả như cây đàn bầu. Đây vốn là một cây đàn có gốc từ miền Bắc, trước kia chưa được khai thác trong cải lương, nhưng hiện nay âm thanh của đàn bầu đã trở thành quen thuộc với những người yếu thích vọng cổ… Một điểm thú vị khác là cây đàn một giây này còn có khả năng bắt chước giống như tiếng người.

Dù những âm thanh phát ra từ cây đàn bầu có phầm não nùng và ai oán, nhưng với nghệ thuật sử dụng khéo léo của đôi bàn tay cùng với cái hồn âm nhạc của một người chuyên về nghiên cứu nhạc cổ truyền, Đức Thành đã biến những âm thanh sầu thảm đó thành những tiết điệu rộn rã và tươi vui như trong nhạc phẩm mang âm điệu viễn tây Hoa Kỳ “Riders In The Sky”, đã từng được Đức Thành thu thanh trên một CD cũng như trình tấu trên sân khấu làm cho khán giả rất thích thú.

Ngoài đàn bầu, Đức Thành còn sử dụng được nhiều loại nhạc cụ dân tộc kác như đàn nguyệt , đàn nhị, đàn tranh cũng như đàn đáy gần như là một loại đàn thất truyền để cùng các loại đàn nhị của Trung Quốc.

Với thời gian nghiên cứu khá lâu về âm nhạc, nghệ sĩ Đức Thành nhận thấy là việc trình diễn nhạc cổ truyền làm sao để có thể đi sâu vào tâm hồn của khán giả của từng miền không phải là việc dễ dàng. Vấn đề là làm sao có thể phát ra tiếng đàn đặc người miền Trung, làm sao cho ra đặc người miền Nam. Đó mới là chuyện khó. Không phải từ note nhạc Tây Phương mà từ cái thần thái của mình phát ra ngón đàn.

Theo người nghệ sĩ lão luyện về âm nhạc dân tộc này, tiếng đàn cũng như ngôn ngữ. Người sử dụng nó phải biết một số đặc điểm. Thí dụ sau khi nghiên cứu về dân ca Huế, ông đã có nhận xét là ”Dân ca Huế rất quan trọng về những cái dấu vỗ, về dấu rung hay sự đảo phách”. Từ đó Đức Thành đưa ra sự so sánh khi trình tấu một nhạc phẩm Tây Phương và một tác phẩm dân nhạc cổ truyền:

“Khi đàn nhạc Tây Phương thì phải biết thật chính xác note nhạc, đấy là điều quan trọng nhất. Không được đàn sai. Bởi vì những phím đàn piano được chia rất nhỏ thành 12 bán cung đều. Nếu đàn chệch ra note đó là sai hết tất cả hoà âm. Nhưng khi đàn cổ nhạc dân ca thì mình phải biết cái độ cao của note nhạc đó so với Tây Phương ra làm sao mà người ta không gọi là note nhạc mà mình phải biết ”chữ nhạc”. “Chữ nhạc” là gì? Là phải biết phải rung cái gì, không được rung cái gì, được vỗ cái gì… Nếu chúng ta học nhạc dân tộc mà không biết “chữ nhạc” có nghĩa là không biết cái rung thì không khác nào ông Tây hát vọng cổ, rất là khó nghe, mà đàn rất là khô cứng”.

Ông đưa ra thêm một thí dụ khác: ”Cũng như những người nghệ sĩ cổ nhạc mà đi đàn nhạc Tây mà không thoát ra được. Nghĩa là cứ dính cái hơi cổ nhạc hoài. Mình không có biết cái luật của phương Tây là phải đúng note, đúng cái note nhạc đó thì mới đúng với hoà âm. Nhiều khi trong những màn tân cổ giao duyên, có những nghệ sĩ không nghiên cứu thì hát rất là buồn cười. Cứ bị lai, bị dính hoài cái chất cổ nhạc”.

Trong thời gian còn ở Việt Nam, vào năm 1978, Đức Thành được trao bằng danh dự của giải Đại Nhạc Hội Đàn Bầu Toàn Quốc lần đầu tiên, tổ chức tại Hà Nội. Đây là giải thi đua về đàn bầu quy tụ tất cả những người biết sử dụng cây đàn độc huyền, không phân biệt tuổi tác, thành phần, địa phương.

Cũng trong năm 1978, ông được đề cử làm đại diện cho sân khấu Chèo, được giải nhất về đàn bầu. Sau đó được tuyển vào viện Đại Học Âm Nhạc Quốc Gia ở Sài Gòn để đặt trọng tâm vào việc nghiên cứu về âm nhạc, đặc biệt về dân nhạc Việt Nam dưới sự hướng dẫn của giáo sư Trần Văn Khê. Năm 1983 ông tốt nghiệp Thủ Khoa toàn quốc về nghiên cứu và sử dụng đàn bầu.

Đến năm 1985, một lần nữa Đức Thành được nhận thêm một vinh dự khi đoạt giải nhất đàn bầu toàn quốc ở phía Nam trong cuộc thi các loại nhạc khí cổ truyền gồm đàn Kìm, đàn Cò và đàn Bầu.

Từ năm 1980, Đức Thành quy tụ một số nhạc sĩ để thành lập một ban nhạc cổ truyền cộng tác với khách sạn Rex trong cho đến cuối năm 1990 trước khi sang Tây Đức. Trong thời gian này ông sử dụng đàn bầu để biểu diễn những bài dân ca Việt Nam, nhạc cổ Việt Nam và dân ca của thế giới cho đối tượng chính là khán thính giả ngoại quốc. Ngoài ra ông còn cộng tác với nhà hàng trên khách sạn nổi của Úc tại bến Bạch Đằng. Với mục đích đi tìm một giọng hát thích hợp với dân ca để cùng trình diễn với ban nhạc, Đức Thành đã để ý đến tiếng hát Nguyệt Lan qua những chương trình truyền hình và đài phát thanh để sau đó mời cô vào hợp tác. Và sau khi diễn chung ở Đà Lạt, họ nảy sinh tình cảm và làm đám cưới vào năm 1987.

Đức Thành và Nguyệt Lan trở một đôi nghệ sĩ nổi tiếng, họ cùng nhau sang Đức năm 1990, rồi sau đó là Canada năm 1996. Tuy nhiên sau đó cuộc hôn nhân của họ tan vỡ, nghệ sĩ Đức Thành tái hôn với người vợ mới là ca sĩ Nguyễn Phương Linh.

Vợ chồng nghệ sĩ Đức Thành

Nghệ sĩ Đức Thành từng được đài truyền hình ART của Canada bình chọn là nghệ sĩ có đóng góp lớn trong việc truyền bá, gìn giữ và phát triển âm nhạc truyền thống của Việt Nam. Ông từng biểu diễn cùng nghệ sĩ đàn tỳ bà nổi tiếng Trung Quốc – Liu Fang, tham gia biểu diễn cùng cố giáo sư Trần Văn Khê ở nhiều festival âm nhạc dân tộc quốc tế.

Hiện nay, hình ảnh nghệ sĩ Đức Thành ngồi trước cây đàn bầu trong mỗi tiết mục của chương trình Paris By Night vẫn là hình ảnh rất quen thuộc với khán giả khắp nơi trên thế giới.

Vào năm 2018, nghệ sĩ Đức Thành có về Việt Nam thực hiện liveshow lần đầu tiên sau gần 30 năm xa quê hương. Dịp này ông có trả lời phỏng vấn trên trang VOV sau đây:

  • Thưa nghệ sĩ Phạm Đức Thành, ông đã gắn bó cả cuộc đời mình với cây đàn bầu. Niềm say mê đó được gìn giữ từ khi ông còn ở Việt Nam, và đến sau này ra nước ngoài thì dường như cây đàn bầu vẫn là một phần không thể thiếu trong cuộc đời ông?!

Nghệ sĩ Phạm Đức Thành: Một thân một ngựa để vẫy vùng trong chiến trận của cuộc đời thì cũng gặp vô cùng nhiều khó khăn. Nhiều nghệ sĩ khi đi ra nước ngoài phải lấy nghề khác để kiếm sống. Ở nước ngoài thì cuối tuần mới có các show diễn nên để một người nghệ sĩ sống được bằng nghề là rất khó khăn. Nhưng với tôi, tôi đã lấy khoảng thời gian rảnh rỗi đó để luyện tập, trau chuốt cho tiếng đàn của mình ngày một tốt hơn. Sự khó khăn thì đãy rẫy với nhiều thử thách đối với một người nghệ sĩ ở nước ngoài. Nhưng nếu biến khó khăn thành thuận lợi thì lại rất tốt. Tôi đã lấy thời gian để chuyển hóa thành nội lực cho tiếng đàn bầu bay xa bay cao hơn.

  • Và cái nội lực ấy đã được cụ thể hóa bằng những việc mà ông đã làm cho cây đàn bầu ở nước ngoài?

Nghệ sĩ Phạm Đức Thành: Đúng vậy. Công sức của tôi đã được đền đáp rất xứng đáng. Đó là năm 2007 tôi được chọn là 1 trong 12 nghệ sĩ đã giành cả cuộc đời cho nền âm nhạc dân gian. Để đạt được danh hiệu này thì thứ nhất, người nghệ sĩ đó không được làm nghề nào khác. Thứ hai họ phải đào tạo được những học trò chuyên nghiệp. Và thứ ba người nghệ sĩ đó phải có sức lan tỏa để đưa hào quang của mình ra quần chúng. Và tôi đã rất vinh dự được vào danh sách 12 người nghệ sĩ đã có cống hiến cho nền âm nhạc dân tộc.

  • Thời gian gần đây ông đã có mặt nhiều hơn tại VN và có nhiều dự định trên quê hương…?

Nghệ sĩ Phạm Đức Thành: Chúng tôi muốn thành lập những Câu lạc bộ đàn bầu tại VN để có thể có cơ hội trao đổi hỗ trợ nhau cùng phát triển. Mình đã đi qua chặng đường gai góc rồi, thì mình có thể chia sẻ với những người đi sau con đường ngắn nhất để đi đến thành công. Chúng tôi cũng rất mong muốn có được các nhạc hội đàn bầu để có thể tìm kiếm những tài năng, những người say mê với cây đàn bầu để tạo dựng sao cho cây đàn bầu ngày càng phát triển. Cây đàn bầu có thể ngồi trong bất cứ dàn nhạc nào, có thể phát triển cây đàn bầu ngày càng lan tỏa đến nhiều nước trên thế giới. Chúng tôi rất mừng khi thấy ngày càng có nhiều nghệ sĩ Tây phương tìm đến với cây đàn bầu, vì thế nên rất mong muốn có được đội ngũ giảng viên tốt để đáp ứng nhu cầu học đàn bầu ngay tại VN.

  • BTV: Vâng xin cảm ơn nghệ sĩ Phạm Đức Thành.

quannhacvang.org tổng hợp
Nguồn: Phương Anh (RFA), Trường Kỳ (TVTS), Bảo Trang (VOV)

 

Content Protection by DMCA.com

Leave a comment

Leave a Reply

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.